Taşınmaz satışlarında bedelin elden, havaleyle veya EFT ile ödenmesi dönemi sona eriyor. Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'e eklenen düzenlemeyle 01.12.2026'dan itibaren satış bedelinin, mülkiyet ile bedelin eş zamanlı el değiştirmesini sağlayan bir ödeme sistemi üzerinden ödenmesi zorunlu hâle geliyor.

Sistem Nasıl İşleyecek?

Alıcının ödediği bedel tapuda tescil tamamlanana kadar sistemde bloke kalacak ve tescil anında satıcıya aktarılacaktır. Böylece alıcının parayı ödeyip tapuyu alamaması ya da satıcının tapuyu devredip parasını tahsil edememesi riski ortadan kalkacaktır. Benzer bir uygulama, "Güvenilir Hesap" adıyla yıllardır isteğe bağlı olarak mevcuttur. Yeni sistemi ise Ticaret Bakanlığının yetkilendireceği bir entegratör kuracak ve işletecektir.

Hangi Satışlar Kapsamda?

Düzenleme yalnızca emlakçı aracılığıyla yapılan satışları değil, "işletmelerin ve diğer gerçek veya tüzel kişilerin" taşınmaz satışlarını kapsamaktadır. Bağış, miras yoluyla intikal ve intifa hakkı gibi işlemler satış niteliğinde olmadığından kapsam dışında kalacaktır. Satış bedelinin bir kısmı konut kredisiyle ödeniyorsa sistem yalnızca kredi dışındaki kısım için kullanılacaktır. Sisteme dâhil edilmeyecek diğer satışlar ise Bakanlıklar ile entegratör arasında imzalanacak protokolle belirlenecektir.

Ücreti Kim Ödeyecek?

Her işlemde alınacak kullanım bedeli, satıcıya aktarılan bedelden mahsup edilecektir; yani aksi kararlaştırılmadıkça ücreti fiilen satıcı ödeyecektir. Taraflar bu bedelin kime ait olacağını satış görüşmelerinde açıkça konuşmalı ve mümkünse bir sözleşmeye yazmalıdır.

Tapu Müdürlüğü Eksik Ödemeyi Kontrol Edecek mi?

Mevcut hukukta tapu memuru yalnızca satıcının tasarruf yetkisini ve sözleşmenin resmî şekilde yapılıp yapılmadığını inceler (TMK m. 1015-1016); bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini denetlemez. Yeni düzenleme bedelin sisteme yatırılmadan tescile geçilmemesini doğal olarak gerektirse de Yönetmelik, tapu müdürlüğüne eksik ödeme hâlinde tescili reddetme yetkisini açıkça tanımamaktadır. Kanaatimizce, bir yönetmelikle Medenî Kanun'da öngörülmeyen yeni bir tescil şartı getirilmesi, mülkiyet hakkının ancak kanunla sınırlanabileceği ilkesi karşısında tartışmaya açıktır. Bu nedenle tarafların ödeme takvimini ve eksik ödemenin sonuçlarını sözleşmede açıkça düzenlemesi yerinde olacaktır.

Satıştan Vazgeçilirse Para Ne Olacak?

İadenin usulü Yönetmelik'te düzenlenmemiş, protokole bırakılmıştır. Kullanım bedeli "satıcıya aktarılan" bedelden mahsup edileceğinden, satış gerçekleşmediğinde alıcının parasından kesinti yapılmasının dayanağı kanaatimizce zayıftır. Taşınmaz satışı ancak tapuda resmî şekilde yapılırsa geçerli olduğundan, paranın sisteme yatırılmış olması tek başına bir satış doğurmaz. Noterde satış vaadi sözleşmesi yoksa taraflar tapuda imzaya kadar vazgeçebilir. Satış vaadi varsa vazgeçme sözleşme ihlali oluşturabilir; ancak satıcı sistemde bloke duran parayı kendiliğinden alıkoyamaz, alacağını yargı yoluyla takip etmelidir. Sistem dışında ödenen kapora ise kural olarak bedelden düşülecek bir bağlanma parasıdır (TBK m. 177). Bu nedenle kaporanın banka kanalıyla ve "satış bedeline mahsuben" açıklamasıyla ödenmesi önerilir.

Tapuda Düşük Bedel Gösterme Alışkanlığı Ne Olacak?

Satışı tapuda emlak vergi değeri üzerinden gösterip farkı elden ödeme alışkanlığı, bedelin sistem üzerinden ödenmesiyle bir ölçüde zorlaşacaktır. Bu durum vergisel sonuçları yanında önalım hakkı bakımından da önem taşır; zira paydaşlardan biri önalım hakkını kullandığında hangi bedelin ödeneceği, tapudaki satış bedeli üzerinden tartışılmaktadır.

Netice olarak güvenli ödeme sistemi, alıcı ve satıcıyı dolandırıcılık ve ödeme riskine karşı koruyacak olumlu bir düzenlemedir. Ne var ki istisnalar, ücret ve iade gibi kritik ayrıntılar henüz netleşmemiştir. Önümüzdeki dönemde taşınmaz alıp satacak olanların, tapu randevusundan önce güncel durumu kontrol etmeleri ve ödeme planlarını sözleşmeyle güvence altına almaları yerinde olacaktır.

Zorunluluk Ertelenebilir mi?

Yönetmelik'e göre Ticaret Bakanlığı 1 Aralık tarihini üç aya kadar uzatabilir; nitekim tarih daha önce birkaç kez ertelenmiştir. Sisteme aykırılık hâlinde 6585 sayılı Kanun'daki idari para cezaları öngörülmüş olsa da, uygulamada asıl etkili yaptırımın tapu müdürlüklerinin sistem kaydı olmadan satış yapmaması şeklinde ortaya çıkması beklenebilir.

Yazarın Diğer Yazıları: Av. Dr. Bekir Akıncı'nın diğer makalelerine akinci-legal.com/yazilar adresinden ulaşabilirsiniz.