Araştırmacılar, erken yetişkinlik döneminde stres nedeniyle yoğun alkol tüketen canlılarda ilerleyen yaşlarda bilişsel esnekliğin azaldığını ve stresli dönemlerde yeniden alkole yönelme eğiliminin arttığını belirledi.
ALKOL VE STRES BİRBİRİNİ BESLEYEN BİR DÖNGÜ OLUŞTURABİLİYOR
Alkolün kısa vadede stres ve gerginlik hissini azaltabildiği düşünülse de düzenli olarak bu amaçla kullanılması beynin stresle doğal yollarla başa çıkma mekanizmasını olumsuz etkileyebiliyor.
Zaman içinde kişi stresli durumlarda alkolü daha sık bir çözüm olarak görmeye başlayabiliyor. Daha yoğun alkol kullanımı ise çeşitli yaşam sorunlarını ve stresi artırarak döngünün daha da güçlenmesine neden olabiliyor.
Massachusetts Amherst Üniversitesi'nden biyoloji doçenti Elena Vazey ve ekibi, özellikle gençlik dönemindeki stres ile alkol kullanımının beynin karar verme mekanizmalarını uzun vadede nasıl etkilediğini araştırdı.
STRES VE ALKOL BİRLİKTE DAHA BÜYÜK ETKİ OLUŞTURDU
Ulusal Alkol Suistimali ve Alkolizm Enstitüsü (NIAAA) desteğiyle yürütülen araştırmada fareler kullanıldı. Araştırmacılar, farelerin beyin devrelerinin bazı önemli özellikler bakımından insanlardaki devrelere benzerlik göstermesinden yararlandı.
Çalışmada stres ile yoğun alkol kullanımının birlikte oluşturduğu etkinin, bu iki faktörün ayrı ayrı oluşturduğu etkiden daha belirgin olduğu görüldü.
Erken yetişkinlik döneminde stresle başa çıkmak amacıyla yoğun alkol tüketen farelerin, orta yaş döneminde uzun süre alkol kullanmamış olsalar bile stres altında yeniden alkole yönelme ihtimallerinin daha yüksek olduğu belirlendi.
ÖĞRENMEDE DEĞİL, BİLİŞSEL ESNEKLİKTE FARK ORTAYA ÇIKTI
Araştırmacıların dikkat çektiği önemli noktalardan biri, geçmişte stres ve yoğun alkol kullanımına maruz kalan orta yaşlı farelerle daha az alkol tüketen fareler arasında öğrenme becerileri açısından belirgin bir fark görülmemesi oldu.
Asıl farklılık bilişsel esneklikte ortaya çıktı.
Bilişsel esneklik, değişen koşullara hızlı şekilde uyum sağlayabilme, yeni seçenekleri değerlendirebilme ve gerektiğinde kararları değiştirebilme yeteneği olarak tanımlanıyor.
Araştırmacılar, bu becerideki bozulmanın yaşlanmayla birlikte ortaya çıkabilen bazı bilişsel gerileme süreçleriyle benzerlik taşıdığına dikkat çekti.
BEYİNDEKİ ÖNEMLİ BİR BÖLGE İNCELENDİ
Çalışmada araştırmacılar, beynin karar verme ve stres tepkileri açısından önemli bölgelerinden biri olan locus coeruleus (LC) üzerinde yoğunlaştı.
Bu bölge, stresli durumlarda aktifleşiyor ve stres sona erdiğinde normal seviyesine dönüyor.
Ancak hem kronik strese hem de alkole maruz bırakılan farelerde LC'nin stres sonrasında kendisini yeniden düzenlemesini sağlayan bazı moleküler mekanizmaların zarar gördüğü belirlendi.
Bu durumun, beynin stresli koşullara uyum sağlama ve etkili karar verme yeteneğini olumsuz etkileyebileceği değerlendirildi.
OKSİDATİF STRES ARTIŞI DİKKAT ÇEKTİ
Araştırmanın bir diğer önemli bulgusu ise LC bölgesinde yüksek seviyelerde oksidatif stres tespit edilmesi oldu.
Oksidatif stres, hücrelerde hasara yol açabilen dengesiz moleküllerin birikmesiyle ortaya çıkıyor. Bu tür hücresel hasar, çeşitli hastalıklarla ve yaşlanma süreçleriyle ilişkilendiriliyor.
Araştırmacılar, uzun süre alkol kullanılmamasına rağmen daha önce yoğun alkol tüketen orta yaşlı farelerin beyinlerinde bu hasarın tamamen ortadan kalkmadığını gözlemledi.
ALKOLÜ BIRAKMAK BEYİNDEKİ TÜM ETKİLERİ HEMEN ORTADAN KALDIRMAYABİLİR
Çalışmanın sonuçları, özellikle genç yetişkinlik döneminde stresle birlikte gerçekleşen yoğun alkol kullanımının beynin çalışma biçiminde uzun süreli değişikliklere yol açabileceğine işaret ediyor.
Araştırmacılar, bu değişikliklerin kişinin stresli dönemlerde yeniden alkol tüketmeye yönelmesinde rol oynayabileceğini düşünüyor.
Elena Vazey, çalışmanın bulgularının alkol kullanımından uzaklaşmanın yalnızca irade meselesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğine işaret ettiğini belirtti. Araştırmacılara göre geçmişte kronik stres ve yoğun alkol kullanımına maruz kalan beynin işleyişi değişebildiğinden, tedavi yaklaşımlarının bu uzun süreli etkileri de dikkate alması gerekiyor.
ARAŞTIRMA İNSANLAR İÇİN KESİN SONUÇ ANLAMINA GELMİYOR
Çalışmanın fareler üzerinde gerçekleştirildiği unutulmamalı. Bu nedenle elde edilen sonuçların insanlarda aynı şekilde ortaya çıkacağını söylemek için insan çalışmalarına ihtiyaç bulunuyor.
Bununla birlikte araştırma, genç yetişkinlik dönemindeki stres ve alkol kullanımının uzun vadeli beyin sağlığı üzerindeki olası etkilerini anlamak açısından dikkat çekici bulgular ortaya koyuyor.
Çalışma, Alcohol: Clinical and Experimental Research dergisinde yayımlandı. ScienceDaily'nin aktardığı araştırmada, stres ve alkolün birlikte beyin devrelerini nasıl değiştirebildiği ve bu değişikliklerin uzun süreli alkol bırakma döneminden sonra dahi neden devam edebileceği ele alındı.
