Türkçede bazı kelimeler zaman içinde günlük hayattaki yerini kaybedebiliyor. Özellikle eski nesillerin konuşmalarında ve edebi eserlerde karşılaşılan kimi sözcükler, bugün yerini daha sık kullanılan kelimelere bırakmış durumda.

Oysa bu kelimelerin birçoğu, anlatılmak istenen düşünceyi tek bir sözcükle ifade edebilecek kadar güçlü anlamlara sahip. Günümüzde daha az kullanılsalar da anlamları hâlâ anlaşılabiliyor.

SAFSATA: TEMELSİZ DÜŞÜNCE

Günlük konuşmalarda zaman zaman duyulsa da safsata, eski dönemlere kıyasla daha az kullanılan kelimeler arasında yer alıyor.

Safsata; ilk bakışta doğru ve mantıklı gibi görünen, ancak biraz daha dikkatli incelendiğinde yanıltıcı, boş veya temelsiz olduğu anlaşılan söz ya da düşünce anlamına geliyor.

Örneğin, “Ortada hiçbir belge yokken ortaya atılan bu iddialar tamamen safsatadan ibarettir.” cümlesinde olduğu gibi kullanılabiliyor.

TEVECCÜH: YAKINLIK VE İLGİ

Bugün daha çok resmi konuşmalarda veya yazılı metinlerde karşımıza çıkan teveccüh, bir kişiye gösterilen güler yüz, yakınlık, sevgi ve ilgiyi anlatıyor.

Bir kişinin gördüğü olumlu yaklaşımı veya takdiri ifade etmek için kullanılan kelime, özellikle eski nesillerin konuşma dilinde daha fazla yer buluyordu.

“Çalışmalarımızın beğenilmesi ve bu teveccühü görmek bizi oldukça memnun etti.” cümlesi, kelimenin kullanımına örnek gösterilebilir.

VELHASIL: SÖZÜN KISASI

Velhasıl, bir konuyu özetlemek veya sözü bağlamak için kullanılan kelimelerden biri. “Sözün kısası”, “özetle” ve “kısacası” anlamlarında kullanılıyor.

Günümüzde günlük konuşmalarda pek sık duyulmasa da eski metinlerde ve edebi anlatımlarda karşılaşmak mümkün.

“Çok uğraştık, günlerce konuştuk ama velhasıl istediğimiz sonucu alamadık.” ifadesinde olduğu gibi cümleyi toparlamak için kullanılabiliyor.

NÜFUZ: ETKİ VE GÜÇ

Nüfuz kelimesi ise tamamen unutulmuş sözcüklerden değil. Ancak günümüzde farklı ifadelerin daha sık tercih edilmesi nedeniyle kullanım alanı değişmiş durumda.

Kelime, bir yapının içine işleme anlamının yanında bir kişinin sözünün dinlenmesi, sahip olduğu güç ve sosyal etkisi anlamlarında da kullanılıyor.

Örneğin, “Sektördeki uzun yıllara dayanan tecrübesi sayesinde bölgede ciddi bir nüfuz sahibidir.” cümlesi bu kullanıma örnek oluşturuyor.

TAHAYYÜZ: YER EDİNME

Listede yer alan daha az bilinen kelimelerden biri de tahayyüz. Bir yerde mekân tutma ve fiziksel olarak yer kaplama durumunu anlatan bu sözcük, günümüzde “yer edinme” veya “varlık gösterme” anlamlarına yakın şekilde kullanılıyor.

“Yeni kurulan bu girişim, kısa sürede pazarda önemli bir tahayyüz sağladı.” cümlesi kelimenin kullanımına örnek olarak veriliyor.