Avrupa Birliği (AB), artan insansız hava aracı tehditlerine karşı savunma kapasitesini güçlendirmek için yatırımlarını hızlandırırken, projelerin hayata geçirilmesinde ciddi sorunlarla karşı karşıya kalıyor. Euronews'ün ulaştığı gizli bir AB raporu, İHA karşıtı savunma sistemlerine ayrılan kaynakların 2024-2025 döneminde altı kat artmasına rağmen mevcut programların yalnızca üçte birinin 2030 yılına kadar somut sonuç vermesinin beklendiğini ortaya koydu.

Avrupa Savunma Ajansı tarafından hazırlanan değerlendirmede, savunma sanayisindeki üretim yetersizlikleri, üye ülkelerin ortak hareket etmekte zorlanması ve teknolojik gelişmelerin mevcut tedarik süreçlerinden daha hızlı ilerlemesi öne çıkan sorunlar arasında gösterildi.

Yatırımlar arttı ancak projeler takvimin gerisinde

EDA'nın hazırladığı 2026 Yıllık Savunma Hazırlığı Raporu, Avrupa Birliği ülkelerinin askeri kapasitelerini ve savunma alanındaki eksikliklerini ele aldı.

Avrupa hükümetleriyle paylaşılan raporda, insansız sistemlerden kaynaklanan güvenlik risklerinin büyümesi üzerine İHA karşıtı teknolojilere ve çok kısa menzilli hava savunma sistemlerine ayrılan kaynakların önemli ölçüde artırıldığı belirtildi.

Ancak savunma bütçelerindeki yükseliş, projelerin tamamlanma hızına aynı ölçüde yansımadı. Mevcut programların yalnızca üçte birinin 2030 yılına kadar sonuç vermesinin beklenmesi, Avrupa'nın savunma ihtiyaçları ile teknolojik hazırlık düzeyi arasındaki farkı ortaya koydu.

Rapora göre sorun yalnızca finansman eksikliğinden kaynaklanmıyor. Yeni teknolojilerin geliştirilmesi, üretim süreçlerinin hızlandırılması ve sistemlerin operasyonel kullanıma alınması da önemli güçlükler arasında bulunuyor.

Baltık Denizi'nden Karadeniz'e İHA tehdidi

Avrupa Birliği'nin doğu sınırlarında insansız hava araçlarının oluşturduğu güvenlik riskleri giderek daha fazla gündeme geliyor. Baltık Denizi'nden Karadeniz'e uzanan bölgede yaşanan gelişmeler, hava sahalarının korunmasına yönelik ihtiyaçları artırıyor.

Ukrayna'daki savaşta yoğun biçimde kullanılan İHA'ların bazılarının rotalarından saparak çevre bölgelere ulaşması, Avrupa ülkelerinde güvenlik endişelerine neden oluyor.

Haberde aktarılan bilgilere göre Bulgaristan'ın karasularında iki ticari gemi İHA saldırılarının hedefi oldu. Saldırıya uğrayan gemilerden birinin battığı belirtildi.

Bu gelişmeler, özellikle AB'nin doğu kanadında yer alan ülkeler açısından İHA tespit sistemleri, erken uyarı teknolojileri ve hava savunma kapasitesinin güçlendirilmesini daha önemli hâle getiriyor.

İHA teknolojilerine 18,9 milyar euroluk yatırım

EDA raporunda, Avrupa Birliği ülkelerinin 2024-2029 döneminde insansız hava aracı teknolojilerine toplam 18,9 milyar euro yatırım yaptığı bilgisine yer verildi.

Üye ülkelerin önemli bölümünün gözetleme, keşif ve hedef belirleme amacıyla kullanılan İHA sistemlerine öncelik verdiği belirtildi. Buna karşılık, savaş alanındaki rolleri giderek büyüyen diğer insansız hava aracı türlerine ayrılan kaynakların daha sınırlı kaldığı ifade edildi.

Raporda, İHA ve İHA karşıtı sistemlerin tedarikine verilen öneme rağmen Avrupa'nın savunma hazırlıklarını etkileyen kapasite eksiklikleri ve dışa bağımlılıkların devam ettiği vurgulandı.

Bu sorunların giderilebilmesi için yalnızca yeni savunma sistemlerinin satın alınmasının yeterli olmayacağı, üretim altyapısının ve teknolojik kabiliyetlerin de geliştirilmesi gerektiği kaydedildi.

Beş ülke ortak savunma projesine öncülük ediyor

Avrupa Birliği, insansız hava araçlarına karşı savunmada yaşanan eksiklikleri azaltmak amacıyla ortak tedarik ve teknoloji geliştirme çalışmalarını genişletmeyi hedefliyor.

Bu kapsamda İspanya, Danimarka, Hırvatistan, Letonya ve Hollanda, İHA ve İHA karşıtı sistemlerin ortak satın alınmasını amaçlayan bir AB projesinde öncü rol üstleniyor.

Proje çerçevesinde yeni teknolojilerin geliştirilmesi, test edilmesi ve değerlendirilmesi süreçlerini tek merkezde bir araya getirecek bir teknoloji merkezi kurulması da planlanıyor.

Bununla birlikte EDA, üye ülkelerin savunma tedarikinde kendi ulusal önceliklerine göre hareket etmesinin ortak projelerin ilerlemesini zorlaştırdığına dikkat çekiyor.

Farklı ülkelerde kullanılan sistemlerin birlikte çalışabilirliğinin sınırlı kalması, test altyapısındaki eksiklikler ve yetersiz üretim kapasitesi, Avrupa'nın ortak savunma hedeflerinin önündeki başlıca engeller arasında gösteriliyor.

İHA sistemleri sahaya çıkmadan eskiyebilir

Raporda öne çıkan uyarılardan biri de insansız hava aracı teknolojilerindeki hızlı değişimin, geleneksel savunma sanayisi süreçleriyle uyumlu ilerlememesi oldu.

EDA, Avrupa savunma sanayisinin mevcut üretim kapasitesinin uzun süreli ve yüksek yoğunluklu askeri operasyonların ihtiyaçlarını karşılamak için henüz yeterli seviyeye ulaşamadığını bildirdi.

Özellikle silahlı İHA üretiminin kısa sürede artırılmasında güçlükler yaşandığına dikkat çekilen raporda, teknolojik yeniliklerin geleneksel satın alma ve geliştirme süreçlerinden çok daha hızlı ilerlediği belirtildi.

Bu durumun, bazı savunma sistemlerinin henüz operasyonel kullanıma alınmadan teknolojik açıdan eski kalmasına yol açabileceği ifade edildi.

EDA'ya göre söz konusu riskin azaltılabilmesi için savunma projelerinin daha esnek yönetilmesi, sürekli finansman sağlanması ve değişen teknolojilere hızla uyum gösterebilen üretim modellerinin geliştirilmesi gerekiyor.

Avrupa'da 200'den fazla şirket faaliyet gösteriyor

Avrupa Savunma Ajansının değerlendirmesine göre, AB genelinde İHA ve İHA karşıtı teknolojiler geliştiren 200'den fazla şirket bulunuyor.

Ancak sektörün çok sayıda bağımsız üreticiden oluşması, ortak üretim ve tedarik faaliyetlerinin koordinasyonunu güçleştiriyor.

Raporda, gerekli yatırım ve koordinasyon mekanizmalarının oluşturulması durumunda sektörün gelecek yıla kadar yüzde 140'a varan büyüme potansiyeli taşıdığı belirtildi.

Bu büyümenin gerçekleşmesi için yalnızca üretim miktarlarının artırılmasının yeterli olmadığına dikkat çekildi. Şirketlerin yeni teknolojileri kısa sürede geliştirebilmesi ve değişen askeri ihtiyaçlara uyum sağlayabilecek bir sanayi yapısına kavuşması gerektiği vurgulandı.

Avrupa savunmasında yeni model arayışı

EDA, İHA savunmasındaki kapasite eksikliklerinin giderilmesinin, bazı diğer askeri yatırımlarla karşılaştırıldığında çok yüksek maliyetler gerektirmeyebileceğini değerlendirdi.

Ancak bunun gerçekleşebilmesi için sürdürülebilir finansman, üye ülkeler arasında daha güçlü iş birliği ve bütünleşik bir savunma yaklaşımının benimsenmesi gerektiği belirtildi.

Raporda, büyük miktarlarda savunma ekipmanı stoklamak yerine teknolojik gelişmeleri yakından takip eden ve ihtiyaç duyulduğunda üretimini kısa sürede artırabilen esnek bir savunma sanayisi ekosistemi oluşturulması önerildi.

Yeni sistemlerin satın alınmasının tek başına yeterli olmayacağına işaret edilen değerlendirmede, bu teknolojilerin etkili kullanımını sağlayacak askeri doktrinlerin geliştirilmesi ve personel eğitimlerinin güçlendirilmesi gerektiği de vurgulandı.

Avrupa Savunma Ajansı, mevcut yatırım ve modernizasyon programlarının savunma alanındaki eksiklikleri azaltmayı amaçladığını ancak Avrupa'nın İHA tehdidine karşı hazırlık düzeyini artırabilmesi için sanayi, teknoloji ve askeri planlama süreçlerinde daha koordineli hareket etmesi gerektiğini bildirdi.