Mars'ın güneyindeki derin katmanların kuzeydekilerden 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak olabileceği belirlendi. Onlarca yıllık yer çekimi ölçümlerini inceleyen araştırmacılar, sıcaklığın yoğunlaştığı güney mantosunun bazı bölümlerinin kısmen erimiş olabileceğini değerlendiriyor.
Mars'ın yüzeyi uzun yıllardır uzay araçlarıyla inceleniyor. Bu kez araştırmacılar gözlerini gezegenin çok daha aşağısına, mantosuna çevirdi.
ABD'deki Arizona Üniversitesi ve California Teknoloji Enstitüsü (Caltech) öncülüğündeki uluslararası ekip, Mars'ın kuzeyi ile güneyinin altında aynı termal koşulların bulunmadığını ortaya koydu. Araştırmanın merkezinde ise farklı uzay görevlerinin uzun yıllara yayılan yer çekimi ölçümleri yer aldı.
Bilim insanları Mars Global Surveyor, Mars Odyssey ve Mars Reconnaissance Orbiter görevlerinden gelen verileri birlikte değerlendirdi. Yapılan analiz, güney yarım kürenin altında sıcaklığın kuzeydeki mantoya kıyasla 200 ila 400 santigrat derece daha yüksek olduğunu gösterdi.
Fark oldukça büyük.
Araştırmacılar, ulaşılan sıcaklık değerlerini göz önünde bulundurarak güneydeki mantonun bir bölümünün erimiş durumda bulunabileceği üzerinde duruyor.
Yer çekimi ölçümleri gezegenin içini ortaya çıkardı
Bir gezegenin yüzeyinin altında neler bulunduğunu anlamak için yalnızca yüzey görüntüleri yeterli olmuyor. Mars çevresinde gerçekleştirilen görevlerden elde edilen yer çekimi ölçümleri, araştırmacılara gezegenin derin katmanlarını incelemek için farklı bir yol sundu.
Bu veriler üzerinden Mars'ın iç bölümlerinin üç boyutlu yapısı hakkında bilgi elde edildi. Ortaya çıkan tablo, gezegenlerin iç kısmının her yönde aynı özelliklere sahip olduğu düşüncesinin her durumda geçerli olmayabileceğini gösteriyor.
Araştırmanın başyazarı Dr. Alexander Berne, "Bilim insanları gezegenlerin iç yapılarının genellikle küresel bir simetriye sahip olduğunu varsayar ancak bunun her zaman doğru olmadığını görüyoruz. Gezegenlerin iç dinamiklerini anlamak, oluşum ve evrim süreçlerini aydınlatmamızı sağlıyor" ifadelerini kullandı.
Mars'taki sıcaklık dağılımı da bu farklılığın örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor. Araştırmanın sonuçlarına göre gezegenin derinliklerindeki termal yapı kuzeyden güneye doğru aynı özellikleri göstermiyor.
InSight'ın ölçümleri için yeni bir ipucu
Mars'ın güneyi ile kuzeyi arasındaki farkın etkileri yalnızca sıcaklıkla sınırlı olmayabilir. Araştırmacılar yeni verilerin, gezegen üzerinde daha önce tespit edilen bazı özelliklerin anlaşılmasına katkı sağlayabileceğini belirtti.
Bunların arasında güney yarım kürede görülen yoğun manyetik alan farklılıkları bulunuyor. Aynı verilerin NASA'nın "InSight" aracı tarafından kaydedilen sismik dalga hareketlerinin yorumlanmasına da yardımcı olabileceği değerlendiriliyor.
Böylece farklı Mars görevlerinden elde edilen bulgular, gezegenin iç yapısına ilişkin daha geniş bir tablo içerisinde değerlendirilebilecek.
Sıcaklık farkının kaynağı ne olabilir?
Araştırmacıların yanıt aradığı konulardan biri de iki yarım küre arasında yüzlerce dereceyi bulan farkın nasıl ortaya çıktığı.
Bilim insanları iki ihtimal üzerinde duruyor. Mars'ın geçmişinde meydana gelen büyük bir gök taşı çarpması, gezegenin derinliklerindeki sıcaklık dağılımını değiştirmiş olabilir. Bir başka ihtimale göre ise kalın jeolojik yapılar ısıyı içeride tutarak güney mantosunun daha sıcak kalmasında rol oynamış olabilir.
Çalışmanın ortak yazarlarından Caltech araştırmacısı Amirhossein Bagheri'ye göre ortaya çıkarılan termal dengesizlik, Mars'ın geçmişindeki suyun izlerini anlamak açısından da veri sağlayabilir.
Bagheri, kuzey ve güney arasındaki sıcaklık farkının gezegenin geçmişteki hidrolojik yapısına ve bir dönem yüzeyde bulunduğu düşünülen sıvı suyun zaman içerisindeki değişimine ilişkin kritik ipuçları barındırdığını kaydetti.
Yeni bulgular böylece Mars'ın yalnızca bugünkü iç yapısına değil, gezegenin geçmişte geçirdiği değişimlere ilişkin araştırmalara da yeni veriler sunuyor.
