Evde kötü kokuları bastırmak veya yaşam alanına hoş bir koku vermek amacıyla kullanılan oda kokuları son yıllarda oldukça yaygınlaştı. Spreyler, çubuklu difüzörler, otomatik koku makineleri ve kokulu ürünler yaşam alanlarında sıkça kullanılıyor.
Ancak bu ürünlerin havaya yalnızca “koku” bırakmadığı biliniyor. Araştırmalarda oda kokularının çeşitli uçucu organik bileşikler (VOC) ve başka kimyasallar yayabildiği gösterildi. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), oda kokularını evlerde VOC kaynakları arasında sayıyor. VOC'lerin bazıları göz, burun ve boğaz tahrişi, baş ağrısı, bulantı ve solunum şikayetlerine neden olabiliyor.
ODA KOKULARI NEDEN ZARARLI OLABİLİR?
Oda kokularının içerdiği maddeler ürünün türüne ve formülüne göre değişiyor. Sprey, difüzör ve diğer koku ürünleri havaya farklı miktarlarda kimyasal bileşik salabiliyor.
Bilimsel araştırmalarda oda kokularından 100'den fazla farklı koku bileşeni ve başka uçucu maddelerin yayıldığı tespit edildi. Bazı ürünlerde kokusuz çözücülerin de önemli miktarlarda açığa çıkabildiği bildirildi.
Özellikle kapalı ve yeterince havalandırılmayan ortamlarda bu maddelerin solunması daha fazla maruziyete neden olabilir.
BAŞ AĞRISI VE MİGRENİ TETİKLEYEBİLİR
Yoğun kokular bazı kişilerde baş ağrısı ve migren benzeri şikayetleri tetikleyebilir.
Kokulu tüketici ürünleri üzerine yapılan araştırmalarda, ürünlere maruz kalmanın baş ağrısı, solunum güçlüğü ve diğer rahatsızlıklarla ilişkilendirildiği bildiriliyor. Ancak bu tür etkilerin kişiden kişiye değişebileceği ve herkesin aynı şekilde etkilenmeyeceği unutulmamalı.
ASTIMI OLANLAR DAHA DİKKATLİ OLMALI
Oda kokuları konusunda özellikle astım ve solunum yolu hassasiyeti bulunan kişilerin dikkatli olması gerekiyor.
Araştırmalarda kokulu ürünlere maruz kalmanın astımlı kişilerde nefes alma güçlüğü ve astım ataklarıyla ilişkilendirildiği görüldü. Bir çalışmada hava temizleyici ve koku giderici ürünlere maruz kalmayla bildirilen olumsuz etkilerin astımlı kişilerde astımı olmayanlara göre daha yüksek olduğu belirlendi.
EPA da oda kokuları ve bazı diğer tüketici ürünlerinin içerdiği kimyasalların astım belirtilerini kötüleştirebileceğine dikkat çekiyor.
GÖZ, BURUN VE BOĞAZDA TAHRİŞE YOL AÇABİLİR
Oda kokularından yayılan bazı uçucu organik bileşikler göz, burun ve boğazda tahrişe neden olabilir.
EPA'ya göre VOC'lere maruz kalmanın olası kısa süreli etkileri arasında göz ve solunum yollarında tahriş, baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve yorgunluk bulunuyor. Etkinin şiddeti ise kimyasalın türüne, havadaki yoğunluğuna ve maruz kalma süresine göre değişiyor.
“DOĞAL” VEYA “ORGANİK” OLMASI TAMAMEN GÜVENLİ OLDUĞU ANLAMINA GELMİYOR
Oda kokularında kullanılan esansiyel yağlar da tamamen risksiz kabul edilmemeli.
Bilimsel bir derleme, esansiyel yağ içeren temizlik ve koku ürünlerinin iç ortamda terpenler açısından önemli bir kaynak olabildiğini ve bu maddelerin havadaki oksidanlarla reaksiyona girerek formaldehit ve ikincil organik aerosoller gibi kirleticiler oluşturabileceğini belirtiyor.
Bu nedenle bir ürünün üzerinde “doğal”, “bitkisel” veya “organik” ifadelerinin bulunması, ürünün kapalı ortam havası üzerinde hiçbir etkisi olmadığı anlamına gelmiyor.
OZONLA REAKSİYONA GİREBİLİYOR
Oda kokularındaki bazı maddeler, iç ortam havasında bulunan ozonla reaksiyona girebiliyor.
EPA, özellikle çam veya narenciye kokulu bazı oda kokuları ve temizlik ürünlerinin ozonla reaksiyona girerek partikül madde ve formaldehit oluşturabileceğini belirtiyor. Bu nedenle oda kokularının kullanıldığı kapalı alanlarda havalandırma önem taşıyor.
ÇUBUKLU DİFÜZÖR DE SPREY KADAR DİKKAT GEREKTİRİYOR
Oda kokusu denildiğinde yalnızca aerosol spreyleri düşünmemek gerekiyor. Çubuklu difüzörler, elektrikli cihazlar ve otomatik koku makineleri de havaya uçucu maddeler bırakıyor.
Gerçek ev koşullarını taklit eden bir çalışmada sprey ve difüzörler incelendi. Araştırmacılar bazı kullanım senaryolarında uçucu organik bileşikler, formaldehit, akrolein ve ince partikül maddelere maruziyetin artabildiğini bildirdi. Özellikle yüksek emisyonlu ürünlerden kaynaklanan maruziyetlerin azaltılması gerektiği sonucuna varıldı.
ODA KOKUSU YERİNE NE YAPILABİLİR?
Evde hoş olmayan kokuları yalnızca başka bir kokuyla bastırmak yerine kokunun kaynağını ortadan kaldırmak daha doğru bir yaklaşım olabilir.
Bunun için:
- Odayı düzenli olarak havalandırın.
- Kötü kokunun kaynağını tespit edip ortadan kaldırın.
- Oda kokularını özellikle küçük ve kapalı alanlarda uzun süre kullanmaktan kaçının.
- Ürünlerin kullanım talimatlarına uyun.
- Sprey ürünleri doğrudan solumamaya dikkat edin.
- Astım veya koku hassasiyeti bulunan kişilerin bulunduğu ortamlarda yoğun kokulu ürünleri mümkün olduğunca azaltın.
- Temizlik sonrasında ortamı havalandırın.
EPA da iç ortam hava kalitesinin iyileştirilmesinde kirletici kaynakların azaltılması ve yeterli havalandırmanın önemine dikkat çekiyor.
ODA KOKUSU KULLANIRKEN BU BELİRTİLERE DİKKAT
Oda kokusu kullandıktan sonra öksürük, nefes darlığı, hırıltı, baş ağrısı, gözlerde yanma veya burun-boğaz tahrişi gibi şikayetler ortaya çıkıyorsa ürünü kullanmayı bırakmak ve ortamı havalandırmak uygun olabilir.
Özellikle nefes darlığı gibi ciddi veya devam eden belirtilerde sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
