Grönland’ın yüzeyinde görülen uçsuz bucaksız buz örtüsünün altında dağlar, vadiler ve milyonlarca yıl öncesinden izler taşıyan karmaşık bir coğrafya bulunuyor. NASA Earth Observatory tarafından 28 Eylül 2026’da yayımlanan çalışma, bu gizli dünyanın şimdiye kadarki en ayrıntılı görüntülerinden birini ortaya çıkardı.
Buzun altında 1.943 vadi belirlendi
Grönland Buz Tabakası yaklaşık 1,7 milyon kilometrekarelik alanı kaplıyor. Buzun kalınlığı bazı noktalarda 3 kilometreyi aşıyor. Bu nedenle buzun altındaki ana kaya yüzeyini doğrudan gözlemlemek oldukça güç.
Bilim insanları yeni araştırmada “Ice Flow Perturbation Analysis” adı verilen yöntemden yararlandı. Buz, altında bulunan vadi ve sırtların üzerinden hareket ederken yüzeyinde son derece küçük yükselti ve çöküntüler meydana geliyor. Uydu ölçümleriyle tespit edilen bu izlerden hareketle buzun altında kalan arazinin biçimi çıkarılabiliyor.
Araştırmacılar bu yöntemle Grönland Buz Tabakası'nın altında 1.943 vadiyi haritaladı. Vadilerin yaklaşık üçte birinin yeni tanımlandığı bildirildi. Daha önce BedMachine Greenland haritasında bulunan vadilerin yaklaşık yarısının ise sanılandan daha fazla iç kesimlere uzandığı belirlendi. Bazı vadilerin bilinen uzunluklarının yüzlerce kilometre arttığı görüldü.
Milyonlarca yıllık arazi buzun altında korunmuş olabilir
Ortaya çıkarılan yapıların önemli bir bölümünün bugün üzerlerini kaplayan buz tabakasından çok daha eski olduğu değerlendiriliyor. Özellikle Grönland’ın doğusundaki yüksek bölgelerde, birbirine bağlı vadilerden oluşan dağlık bir arazi tespit edildi.
NASA’ya göre Alp tipi özellikler gösteren bu coğrafyanın bazı bölümleri en azından Pliyosen döneminden bu yana buzun altında korunmuş olabilir. Bulgular, Grönland’ın buzlarla kaplanmadan önce nasıl bir coğrafyaya sahip olduğunun anlaşılmasına da katkı sağlayabilir.
Bazı vadiler bilim insanlarını şaşırttı
Haritanın en dikkat çekici bölümlerinden biri Grönland’ın orta-batısında ortaya çıktı. Burada uzun, oldukça düz ve benzer doğrultularda ilerleyen çok sayıda vadi tespit edildi.
Vadilerin güneybatı-kuzeydoğu doğrultusundaki düzenli yapısının tektonik süreçlerle bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor. Ancak bu yapıların nasıl oluştuğu henüz kesin olarak açıklanabilmiş değil.
NASA kriyosfer bilimcisi ve çalışmanın ortak yazarlarından Joe MacGregor, söz konusu yapıların araştırmacılar açısından hâlâ çözülmesi gereken bir bilmece olduğunu belirtti.
Yer altı suları da vadileri şekillendirmiş olabilir
Araştırmacılar vadilerin birbirleriyle birleşme açılarını da inceledi. Bulgular, vadilerin yalnızca yüzeyde akan sular tarafından oluşturulmamış olabileceğine işaret ediyor.
Çalışmaya göre buz tabakası oluşmadan önce bölgede yaygın bir yer altı suyu sistemi bulunmuş olabilir. Kayaların arasından ilerleyen ve yüzeye doğru hareket eden suların uzun zaman içerisinde aşındırıcı etki yaratarak bu geniş vadi ağının oluşmasına katkıda bulunmuş olabileceği değerlendiriliyor.
Keşif Grönland’ın geleceğine de ışık tutabilir
Buzun altındaki coğrafyanın haritalanması yalnızca Grönland’ın geçmişini anlamak açısından önem taşımıyor. Vadiler, buz tabakasının nasıl hareket ettiğini de doğrudan etkiliyor.
Buz akışı vadilerde yoğunlaşabiliyor ve buradan kıyılardaki fiyortlara doğru ilerleyebiliyor. Bilim insanları bu nedenle buz tabakasının altındaki arazinin daha ayrıntılı bilinmesinin, Grönland’daki buzulların gelecekte nasıl davranabileceğine ilişkin modellerin geliştirilmesine yardımcı olacağını düşünüyor.
Yeni çalışma, Grönland’ın beyaz yüzeyinin altında yalnızca kaya kütlelerinin değil; dağların, yüzlerce kilometre uzanan vadilerin ve çok eski jeolojik süreçlerin izlerini taşıyan devasa bir coğrafyanın saklandığını gösteriyor.
